İşletmenizde biriken demir, bakır veya alüminyum hurdasını satmaya karar verdiğinizde işin ticari kısmı genellikle hızlı ilerler; asıl sorular belge aşamasında başlar. Gider pusulası mı düzenlenecek, fatura mı kesilecek, KDV tevkifatı ne anlama geliyor, irsaliye kimin sorumluluğunda? Hurda satışında fatura kesme ve belge düzeni, karşı tarafın vergi mükellefi olup olmamasına göre şekillenen oldukça net kurallara bağlıdır. Bu rehberde, soruyu muhasebecinize taşımadan önce bilmeniz gereken temel çerçeveyi sade bir dille özetliyoruz.
Belge düzeni neden bu kadar önemli?
Hurda alım satımı, vergi idaresinin yakından izlediği bir alandır. Doğru belge düzenlenmediğinde satıcı gelirini kayıt altına alamaz, alıcı ise ödediği bedeli gider gösteremez. Eksik veya hatalı belge; usulsüzlük cezası, KDV uyuşmazlığı ve olası incelemelerde ispat sorunu anlamına gelir. Kısacası tartıda mutabık kalmak kadar, evrak üzerinde mutabık kalmak da gerekir.
Şahıstan alımda gider pusulası
Hurdayı satan taraf vergi mükellefi olmayan bir şahıs ise fatura düzenleyemez. Bu durumda belgeyi alıcı firma düzenler: gider pusulası. Pusulada satıcının adı, kimlik numarası ve adresi; malın cinsi, miktarı, birim fiyatı ve toplam tutar yer alır, belge iki tarafça imzalanır. Gider pusulası, alıcının bu harcamayı yasal olarak kayıtlarına almasını sağlar; satıcı açısından da işlemin resmi kaydıdır.
Firmadan alımda KDV tevkifatlı fatura
Satıcı da alıcı da vergi mükellefiyse belge fatura olur ve satışı yapan taraf düzenler. Yani işletmeniz hurdasını bir hurda firmasına sattığında faturayı siz kesersiniz. Burada iki kritik nokta vardır:
- İstisna: Metal hurda teslimleri kural olarak KDV'den istisnadır; faturada KDV hesaplanmaz ve ilgili istisna maddesine atıf yapılır.
- Tevkifat: Satıcı istisnadan vazgeçmişse KDV hesaplanır ve bu KDV'ye tevkifat uygulanır: verginin büyük bölümünü alıcı, sorumlu sıfatıyla kendi beyannamesinde gösterir. Faturada tevkifat ibaresinin ve tevkifata esas tutarların ayrıca gösterilmesi gerekir.
Oranlar ve beyan usulü zaman içinde güncellenebildiği için, faturayı kesmeden önce güncel tevkifat oranını mali müşavirinizle teyit etmeniz en sağlıklı yoldur.
Sevk irsaliyesi: malın yol belgesi
Hurda bir araca yüklenip taşınıyorsa sevk irsaliyesi zorunludur. İrsaliyeyi kural olarak malı sevk eden taraf düzenler; taşımayı alıcı kendi aracıyla yapıyorsa belgeyi alıcı da düzenleyebilir. Üzerinde çıkış ve varış adresleri, malın cinsi ve miktarı ile fiili sevk tarihi bulunmalıdır. e-İrsaliye kapsamındaki mükellefler belgeyi elektronik ortamda oluşturur. Motor, trafo ve döküm parçaları gibi sanayi hurdası sevkiyatlarında yük tanımının irsaliyede net yazılması, yol denetimlerinde işinizi kolaylaştırır.
Örnek belge akışı
- Fiyat ve tartı mutabakatı yapılır; güncel rakamlar için günlük fiyatlar sayfası referans alınabilir.
- Satıcı şahıssa alıcı firma gider pusulası düzenler; satıcı firmaysa faturayı satıcı keser.
- Mal araca yüklenmeden önce sevk irsaliyesi hazırlanır ve taşıma boyunca araçta bulundurulur.
- Ödeme yapılır; tevsik sınırını aşan tutarlarda ödemenin banka kanalıyla yapılması gerektiği unutulmamalıdır.
- Belgeler iki tarafta da muhasebe kayıtlarına işlenir ve yasal süre boyunca saklanır.
Sık yapılan belge hataları
- İrsaliyesiz sevkiyat yapmak veya irsaliyeyi teslimden sonra düzenlemek.
- Gider pusulasında kimlik numarası, adres veya imza gibi zorunlu bilgileri eksik bırakmak.
- Tevkifatlı kesilmesi gereken faturada tevkifat ibaresini ve tutar ayrımını unutmak.
- İstisna kapsamındaki teslimde gereksiz yere KDV hesaplamak ya da tam tersini yapmak.
- Faturayı teslimden itibaren yasal süre geçtikten sonra düzenlemek.
- Yüksek tutarlı ödemeleri elden yapıp banka kaydı bırakmamak.
Metal Hurdacı ile belge tarafı dert olmaktan çıkar
İstanbul Avcılar merkezli Metal Hurdacı; Avrupa ve Anadolu yakası dahil tüm İstanbul'da demir, bakır, alüminyum, paslanmaz, pirinç, kablo ve sanayi hurdası alımlarında kurumsal fatura düzeniyle çalışır. Ücretsiz keşif ve yerinde tartım sonrasında ödemeniz hızlıca yapılır; belge akışının her adımı usulüne uygun ilerler. Elinizdeki hurda için anında fiyat bilgisi almak isterseniz teklif alın ya da WhatsApp veya telefon üzerinden bize ulaşın.
Not: Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; oranlar ve usuller değişebildiğinden işleminize özgü durumu mali müşavirinizle teyit etmenizi öneririz.