Üretim hattından düzenli olarak demir talaşı, bakır kırpıntısı veya alüminyum profil firesi çıkan bir işletme için hurdayı her seferinde ayrı pazarlıkla satmak hem zaman kaybettirir hem de geliri öngörülemez hale getirir. Kurumsal hurda alım sözleşmesi bu belirsizliği ortadan kaldırır: fiyatlandırma yöntemi, tartım usulü, ödeme vadesi ve fire kuralları baştan yazılır; iki taraf da yıl boyunca aynı çerçevede çalışır. Bu yazıda üç temel fiyat modelini karşılaştırıyor, hangi üretim profiline hangisinin uyduğunu ve cezai şart ile fire maddelerinin nasıl kaleme alınması gerektiğini ele alıyoruz.
Sabit Birim Fiyat: Öngörülebilir Ama İki Taraf İçin de Riskli
Sabit fiyatlı modelde sözleşme süresi boyunca her teslimat için kilogram başına aynı bedel ödenir. Muhasebesi en kolay yönetilen modeldir; hurda gelirini yıllık bütçeye sabit bir kalem olarak yazmak isteyen işletmeler için caziptir.
Zayıf noktası, metal fiyatlarının yıl içinde ciddi biçimde dalgalanmasıdır. Piyasa yükselirse satıcı kendini zararda hisseder; düşerse alıcı taahhüdünü sürdürmekte zorlanır. Bu yüzden sabit fiyat, kısa dönemler ya da oynaklığı görece sınırlı karışık demir gibi kalemler için uygundur.
Borsaya Endeksli Fiyat: Şeffaf Ama Takip İster
Bakır, alüminyum, çinko ve kurşun gibi metallerin dünya fiyatı Londra Metal Borsası'nda (LME) oluşur. Endeksli modelde birim fiyat, teslimat günündeki LME kapanışının kurla çarpılıp üzerinden anlaşılmış bir işleme marjının düşülmesi gibi bir formüle bağlanır; fiyatı taraflardan biri değil, herkesin doğrulayabileceği bir kaynak belirler.
Bu model özellikle bakır hurda gibi değeri yüksek ve borsa hareketine hızlı tepki veren metallerde adil sonuç verir. Karşılığında sözleşmede net tanımlar gerekir: hangi endeks, hangi günün kapanışı, hangi kur ve marj hangi kalite sınıfı için geçerli. Tanımlar eksik kalırsa şeffaflık avantajı tartışmaya dönüşür.
Dönemsel Revizyon: İki Modelin Ortası
Revizyonlu modelde fiyat sabittir ama ayda ya da üç ayda bir gözden geçirilir. Yaygın yöntem bant uygulamasıdır: piyasa, sözleşme fiyatının belirli bir yüzde bandı dışına çıkarsa taraflar yeni dönem fiyatını günceller. Günlük dalgalanma faturalara yansımaz; kalıcı eğilim değişimi makul bir gecikmeyle fiyata işlenir.
Hangi Üretim Profiline Hangi Model Uyar?
- Tonajı düşük, hurda türü karışık atölyeler: Kısa süreli sabit fiyat; pazarlık tek seferde biter.
- Bakır, alüminyum veya pirinç ağırlıklı çalışan fabrikalar: LME endeksli model. Değerli metalde küçük fiyat farkları büyük tutarlara dönüşür; endeks iki tarafı da korur.
- Düzenli tonaj üreten ama fiyat takibiyle uğraşmak istemeyen işletmeler: Üç aylık revizyonlu model. Öngörülebilirlik ile piyasa uyumu arasında denge kurar.
- Motor, trafo, döküm gibi sanayi hurdası çıkaran tesisler: Malzeme içeriği değişken olduğundan, kalem bazında ayrı fiyat cetveli içeren revizyonlu sözleşme daha sağlıklıdır.
Cezai Şart Maddesi Nasıl Yazılmalı?
Cezai şart tek taraflı yazıldığında sözleşme daha ilk anlaşmazlıkta çöker. Dengeli bir metinde yükümlülük simetriktir: satıcının tonaj taahhüdüne bağlanan yaptırımın benzeri, alıcının alım ve ödeme yükümlülüğü için de yazılmalıdır. Cezanın üst sınırı belirlenmeli, üretim duruşu ve hat arızası gibi mücbir sebep halleri açıkça sayılmalı, tonaj taahhüdü de gerçekçi bir aralık olarak verilmelidir; nokta rakam, doğal üretim dalgalanmasıyla kolayca ihlale dönüşür.
Fire ve Kalite Kesintisi Maddeleri
Uygulamada en çok anlaşmazlık fire başlığında çıkar. Fire; hurdadaki yağ, toz, ambalaj kalıntısı veya metal dışı parça payı için yapılan kesintidir; belirsiz bırakılırsa her teslimat pazarlığa döner. İyi yazılmış bir sözleşmede şunlar bulunur:
- Malzeme türüne göre azami fire oranı; talaş, kablo ve karışık hurda için ayrı ayrı tanımlanmış eşikler.
- Tartımın nerede ve nasıl yapılacağı; yerinde tartımda iki tarafın da imzaladığı tartım fişi.
- Beklenenden yüksek yabancı madde çıktığında izlenecek yöntem: fotoğraflı tespit, yeniden tartım veya numune ayrımı.
- İtiraz süresi ve itirazın hangi usulle çözüleceği.
Sözleşme Öncesi Doğru Başlangıç
Metal Hurdacı, İstanbul Avcılar merkezli olarak Avrupa ve Anadolu yakası dahil tüm İstanbul'da düzenli hurda üreten işletmelerle çalışır. Sözleşme öncesinde ücretsiz keşifle hurda kalemlerinizi yerinde değerlendirir; yerinde tartım, kurumsal fatura düzeni ve hızlı ödemeyle ilerler. Demir, bakır, alüminyum, paslanmaz ve pirinç için güncel piyasa seviyelerini günlük fiyatlar sayfasından izleyebilir, yıllık sözleşme görüşmesi başlatmak için teklif talebi oluşturabilir ya da WhatsApp ve telefonla anında fiyat bilgisi alabilirsiniz.